Laureat konkursu pt. „Śladami STANU WOJENNEGO”. 35 Rocznica Wprowadzenia Stanu Wojennego, 1981 – 2016. Nagroda – Eligiusza Komarowski, Starosty Pilskiego dla Pana Macieja Lenk.

 

 

 

 

REAKCJA DZIAŁACZY SOLIDARNOŚCI

I LIDERÓW OPOZYCJI DEMOKRATYCZNEJ

NA WPROWADZENIE STANU WOJENNEGO

W PILE I POWIECIE PILSKIM.

OMÓWIENIE NA WYBRANYCH PRZYKŁADACH.

 

 

13 grudzień 1981 r. Dla wielu ludzi data ta niesie ze sobą ogromny ładunek emocjonalny, kojarzy się z tragicznymi wydarzeniami, czasem nawet ze śmiercią bliskich. Dla mnie, to jedna z wielu „dat historycznych”, owszem ważnych ale przecież tych ważnych jest naprawdę bardzo wiele… Uświadomiłam sobie jednak, że tak naprawdę moja wiedza na temat stanu wojennego jest bardzo powierzchowna,  a o tym co działo się w tym czasie w Pile, nie wiem nic. Konkurs stał się dla mnie doskonałą okazją do zmiany tego stanu rzeczy…

Zrozumiałam,  że jestem w tej dobrej sytuacji, iż w sprzyjających okolicznościach może uda mi się porozmawiać osobiście z uczestnikami tamtych wydarzeń. Usłyszeć historię opowiadaną na żywo jest przecież bezcenne. Faktycznie, dzięki uprzejmości księdza Jarosława Wąsowicza, uzyskałam możliwość poznania dwóch działaczy opozycji demokratycznej w Pile – pana Mariana Małeckiego i pana Serafina Masianisa. W tym momencie wybór tematu pierwszego:  „Reakcja działaczy Solidarności i liderów opozycji demokratycznej na wprowadzenie stanu wojennego w Pile i powiecie pilskim. Omówienie na wybranych przykładach”,  stał się dla mnie oczywisty.

Początki nowych, wolnych związków zawodowych w regionie pilskim, należy wiązać z dniem 25 września 1980 roku, kiedy w Pile ukonstytuował się Międzyzakładowy Komitet Założycielski NSZZ „Solidarność”. W jego skład weszło wówczas dziewięć zakładów pracy. Pierwszy Zarząd MKZ tworzyli Franciszek Langner, Jan Pacześny, Marian Małecki, Andrzej Ślęzak i Walenty Samul. Deklarację przystąpienia do „Solidarności” podpisało wówczas 1907 osób. W kolejnych miesiącach pilska „Solidarność” rozrastała się. Do MKZ przystępowały zakłady z całego województwa pilskiego a prezydent miasta przeznaczył na jego potrzeby czteropokojowy lokal przy ulicy Buczka 34. W tym czasie pilskie struktury „Solidarności” włączały się w ogólnopolskie akcje. Pierwszy solidarnościowy strajk w regionie miał miejsce 3 października 1980 r. i wzięło w nim udział 2209 osób z ośmiu zakładów pracy. Pilska „Solidarność” poparła także strajk nauczycieli, który miał miejsce w Gdańsku, a w regionie pilskim prowadzono zbiórkę pieniędzy na budowę pomnika Poległych Stoczniowców w Gdyni. Lokalne działania zostały zdominowane przez dwa znaczące konflikty z władzami. Jeden dotyczył  walki Związku o przeznaczenie nowego budynku KW MO w Pile na potrzeby służby zdrowia, drugi związany był z konfiskatą  przez władze wydawnictw związkowych i represjami w stosunku do działaczy zaangażowanych w działalność wydawniczą (tzw. „sprawa broszurowa”). W listopadzie 1980 roku, MKZ powołał do istnienia regionalne pismo „Solidarność Pilska”, które ukazywało się do momentu wprowadzenia stanu wojennego.

Pierwsze aresztowania przywódców pilskiej „Solidarności” rozpoczęły się już 5 minut po północy, 13 grudnia 1981 roku, w ramach tzw. akcji „Jodła”. W wielu przypadkach odbywało się to w sposób brutalny, z wywaleniem drzwi, z zakuwaniem w kajdanki. Z Regionu Wielkopolskiego  i Pilskiego internowano 264 osoby. Z terenu dawnego województwa pilskiego  zatrzymano 48 osób, które przetrzymywano we Wronkach, Gębarzewie, Kwidzynie i Wierzchowie Pomorskim. Jednocześnie w ramach operacji „Klon” przeprowadzono 175 rozmów ostrzegawczych, których celem było zastraszenie działaczy opozycji. W szyfrogramie wysłanym do Warszawy dnia 20 grudnia ppłk. M. Gumienny meldował: „Przeprowadzone akcje „Jodła” i „Klon” przebiegały bez zakłóceń, były zaskoczeniem dla działaczy „Solidarności” i spowodowały całkowite sparaliżowanie wszystkich komórek organizacyjnych tego związku na naszym terenie”.

Kolejne miesiące stanu wojennego były dla wszystkich działaczy opozycji wielką próbą  hartu ducha. Zarówno dla  internowanych jaki i tych pozostałych na wolności, czy wreszcie tych,  którzy unikając internowania ukrywali się przez lata (np. Jacek Ciechanowski). Dziś już wiem, że ogromna większość z nich zdała ten trudny egzamin. Nie załamali się, nie dali się złamać i w miarę możliwości (często bardzo ograniczonych) udowadniali władzy ludowej jej bezsilność… Jak wobec faktu wprowadzenia stanu wojennego zachowali się moi rozmówcy? Co czuli? Strach czy bardziej wściekłość? Jak potoczyły się ich losy po 13 grudnia? Na te, i inne nurtujące mnie pytania, postaram się uzyskać odpowiedź, wiedząc, że poznam ludzi nietuzinkowych…

Z panem Masianisem spotkałam się 10 listopada na plebanii parafii św. Rodziny w Pile. Byliśmy gośćmi księdza Jarosława Wąsowicza. Zobaczyłam owszem starszego, ale pełnego energii człowieka. Niemalże natychmiast rozpoczął swoją opowieść… Przytaczanie faktów przychodziło mu z łatwością…

Pan Masianis jest adwokatem. Już w czasie studiów bardzo interesował się Klubami Inteligencji Katolickiej i jeździł na ich spotkania nawet do Poznania i Warszawy. Siłą rzeczy stał się współtwórcą i aktywnym działaczem KiK-u w Pile, który został zrejestrowany 29 lipca 1981 roku. Wszedł w skład zarządu pilskiego KiK-u zostając jego wiceprezesem. W czasie kilkumiesięcznej, legalnej działalności KiK-u wielu jego członków aktywnie działało  w szeregach NSZZ „Solidarność”, włączając się w demokratyczne przemiany w Polsce. Pełnili funkcje doradców, pomagali redagować dokumenty związkowe, współorganizowali uroczystości. To właśnie w domu pana Masianisa w Pile przy ulicy Żeleńskiego, 25 września 1980 roku została sporządzona Uchwała powołująca Międzyzakładowy Komitet Założycielski NSZZ „Solidarność” w Pile oraz wniosek o jego rejestrację.  Do chlubnych kart historii klubu należy jego poparcie dla sądzonych w listopadzie 1981 roku działaczy pilskiej „Solidarności” w tzw. sprawie broszurowej. Pan Masianis zgłosił się wówczas jako obrońca Franciszka Langnera a obrońcą Jarosława Gruszkowskiego został adwokat Jerzy Pomin z Poznania. Sprawa broszurowa odbiła się szerokim echem nie tylko w regionie pilskim ale również w Polsce. W Pile odbyła się wówczas duża demonstracja na ulicy Śródmiejskiej z udziałem kilkunastu tysięcy osób. Ostatecznie dopiero w stanie wojennym  sprawa została umorzona w związku z internowaniem obu związkowców.

Po wprowadzeniu stanu wojennego  KiK w Pile został zawieszony a dwóch jego działaczy – Marian Małecki i Czesław Wysocki- zostało internowanych.

Mnie to nie spotkało – mówi pan Masianis – ale została ze mną odbyta rozmowa w ramach operacji „Klon”. Prowadzący ją funkcjonariusz SB bardzo chciał mnie zastraszyć bym nie próbował podejmować żadnych działań godzących w bezpieczeństwo państwa. Skutek był odwrotny. Właśnie wtedy zrozumiałem, że moim zadaniem będzie pomoc kolegom….”

Zauważyłam, że po mimo upływu 35 lat od tamtych dni, pan Masianis bardzo je przeżywa.  Wspomina z dumą, że był wtedy jedynym obrońcą działaczy „Solidarności”  pochodzącym z Piły.

„Co do procesów w okresie stanu wojennego, to trochę ich było…” 

Np. w obronie  Henryka Michałka oskarżonego razem z Franciszkiem Langnerem i Władysławem Gornackim o to, że gromadzili i rozpowszechniali wydawnictwa sygnowane nazwą „Solidarność” . Bronił też Leonarda Wesołowskiego i Zdzisława Szymczykowskiego oskarżonych o kolportaż ulotek oraz Stanisława Nowickiego, nauczyciela oskarżonego o nielegalne posiadanie powielacza ręcznego. Wspomina też sprawę czterech mężczyzn z okolic Trzcianki oskarżonych o wykonanie napisów o treści antyrządowej na szosie wylotowej z Trzcianki w kierunku Czarnkowa oraz o powieszenie na drzewie, przy pomocy drutu kolczastego, martwych wron. Niestety udowodniono im winę, ponieważ aby zabić wrony użyli strzelby pożyczonej od myśliwego. Otrzymali wysokie wyroki, które później zostały umorzone na mocy amnestii.

 „Miałem świadomość odpowiedzialności jaka na mnie spoczywała godząc się na obronę działaczy podziemnej „Solidarności”, a także idącego w parze z tym zagrożenia nie tylko dla mnie, ale również dla mojej rodziny. Pamiętam anonimowe telefony, w których rozmówca próbował mnie przestraszyć , pytając o członków rodziny. Wiem, że stało za tym SB…”

Mój rozmówca ożywił się, a ja nie mogę się nie uśmiechnąć widząc jego emocje. Patrząc na niego jestem przekonana, że gdyby życie jeszcze raz postawiło go w takiej sytuacji, postąpił by tak samo.

Ciekawią mnie te procesy. Pytam o sędziów, czy zdarzali się „odważni”, nie wydający wyroków na zamówienie władz? Okazuje się, że w dużych procesach, zwłaszcza przed sądami wojewódzkimi, obsadzani byli prawie wyłącznie sędziowie dyspozycyjni i ulegli wobec władzy. Ci potrafili nawet oddalać nowe wnioski dowodowe bez uzasadnienia lub przerywać końcowe mowy obrończe. Ale w sądach rejonowych już bywało różnie – tam można było powalczyć… „W tym okresie można było zobaczyć zarówno słabość, jak i wielkość poszczególnych ludzi. Np. postawa wiceprokuratora Prokuratury Rejonowej w Pile – Zdzisława Monarszyńskiego, który pomimo nacisków odmówił wszczęcia postępowania przeciwko Jackowi Ciechanowskiemu”.

Mówi również o tym z jaką energią reagowała publiczność na sali sądowej podczas rozpraw. Czasem dochodziło nawet do protestów w związku z zapadającymi niesprawiedliwymi wyrokami.

Pan Masianis angażował się też w działalność poza salą sądową. Udzielał pomocy internowanym i ich rodzinom.  Rozwoził paczki  z odzieżą oraz żywnością, w tym dla dzieci chorych na celiakię.  Jak mógł pomagał również ukrywającym się przed internowaniem. Wraz z małżonką przewiózł swoim maluchem do Stobna, do tamtejszego proboszcza, ukrywającego się Jana Lisaja. Pomagał ukrywać  również Jacka Ciechanowskiego.

Patrzę na mojego rozmówcę i zastanawiam się nad jedną kwestią. Konsekwencje. Przecież taka działalność musiała budzić  wściekłość władz, a zwłaszcza SB. On jakby uprzedzając moje pytanie zaczyna opowiadać o tym jak był inwigilowany, jak starano się wytoczyć mu sprawę dyscyplinarną,  jak przed świętami narodowymi , w trakcie pracy składała mu wizyty Służba Bezpieczeństwa.

„Przychodzili do mnie, do kancelarii adwokackiej, prowadzili rozmowy ostrzegawcze, żeby nie brać udziału w demonstracjach, w pochodach, w spotkaniach…  Zawsze przed 3 maja, 11 listopada lub 13 grudnia… W zasobach IPN Oddział w Poznaniu, znajdują się materiały archiwalne, które wskazują, że organy SB gromadziły na mój temat informacje w ramach Sprawy Operacyjnego Sprawdzenia o kryptonimie Ławnik dotyczącej wspierania osób prowadzących „wrogą” działalność polityczną.”

Wychodzę z tego spotkania z głową pełną nowych informacji i przemyśleń nad zawiłościami życia i nad ludzką naturą. Jedno wiem na pewno. Jestem dumna, że mogłam uścisnąć dłoń tak wspaniałego człowieka. Pełen szacunek.

14 listopada idę na spotkanie z panem Małeckim. Zaprosił mnie do swojego domu w Pile. Wiedziałam, że zobaczę i posłucham człowieka, który przeżył osiem miesięcy internowania. Myślałam, że tak traumatyczne przeżycie odciśnie swoje piętno i pan Małecki okaże się osobą bardzo poważną, przygniecioną wspomnieniami tamtych wydarzeń. Tymczasem zobaczyłam mężczyznę nieco starszego od pana Masianisa, bardzo serdecznego, energicznego, uprzejmego, wręcz szarmanckiego… Nad szklanką gorącej herbaty rozpoczął swoją opowieść.

Pan Marian Małecki jest z wykształcenia technikiem elektrykiem, od 1953 roku pracującym i zamieszkałym w Pile. Przed wprowadzeniem stanu wojennego  angażował się  w powstawanie struktur „Solidarności” w Pile. We wrześniu  1980 roku wszedł w skład pierwszego Zarządu Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Pile jako wiceprzewodniczący. Był też delegatem na I Walny Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”, który odbył się w dniach 23-24 marca 1981  w Sali Wojewódzkiego Domu Kultury w Pile. W 1981 roku został członkiem powstałego w Pile KiK-u,  a po wyjściu z internowania  należał do Stowarzyszenia Salezjańskich Pomocników Kościoła. Podczas  8 miesięcy internowania przebywał w dwóch ośrodkach- we Wronkach oraz Gębarzewie.

Pan Małecki został internowany 13 grudnia 1981 roku (zwolniony 23 lipca 1982 r.). Chwilę po północy, do drzwi jego mieszkania zapukało trzech funkcjonariuszy. Dwóch było w mundurach, trzeci - Jan Dąbrowski – nie…

„Przyszli, zabrali… tak jak wielu w kraju. Mieszkaliśmy wtedy w wieżowcu przy dzisiejszym Placu Konstytucji 3 Maja. Wtedy to był Plac PPR, nomen omen… Trzeba się było ubierać. Na dole stał samochód, którym pojechaliśmy na Komendę Milicji na ulicy Ogińskiego. Tam już było paru kolegów…”  Jeszcze w mieszkaniu funkcjonariusz SB, Jan Dąbrowski odczytał panu Małeckiemu nakaz internowania, z którego wynikało, że jadą do Wronek. Po wyjściu z domu został zakuty w kajdanki i rozkuty dopiero na Komendzie Milicji.

Jechaliśmy przez Ujście, Czarnków. W Czarnkowie przy Komendzie Milicji samochód się zatrzymał i jeszcze zabrano dwóch moich kolegów. Na miejsce przyjechaliśmy ok. czwartej nad ranem…”

Internowanych w Wronkach umieszczono w osobnym bloku, dawnym areszcie tymczasowym, który przygotowano pobieżnie dnia poprzedniego, przenosząc więźniów kryminalnych do gmachu głównego. Kierownikiem pawilonu dla internowanych był kpt. Kawka, który jednocześnie pełnił funkcję wychowawcy. Po odebraniu internowanym obrączek, zegarków oraz dokumentów, umieszczono ich w czteroosobowych celach. Pan Małecki znalazł się w celi z Czesławem Wysockim, Andrzejem Priebe i Franciszkiem Langnerem. Widok cel nie napawał optymizmem – dwie metalowe, piętrowe prycze, stolik, pięć taboretów, dwie miski do mycia, jedna wisząca szafka, głośnik radiowy i …. „parnik” czyli metalowy pojemnik higieniczny zamykany klapą. Mimo to pan Małecki zapisał w swoim dzienniku: „samopoczucie dobre”.  Dzień później, na półgodzinnym spacerze spotkali  kolegów z innych cel: „Spacerowaliśmy razem z „Porcelaną” i ZNTK. Raźniej. Witamy się uśmiechami i kciukami”.

Czy w tych warunkach można było myśleć jeszcze o jakichkolwiek protestach? Okazuje się, że tak. Już 16 grudnia 1981 roku odbyła się pierwsza manifestacja internowanych, którzy w rocznicę wydarzeń na Wybrzeżu, o godzinie 17 odśpiewali Hymn Państwowy. „Myśleliśmy wtedy, że rzecz skończyła się spokojnie. Niestety następnego dnia żeśmy to odczuli bo zaczęto nas pojedynczo wzywać na rozmowę. Próbowano dojść kto rozpoczął…”. W ramach innych protestów podejmowano głodówki, bojkotowano regulamin, pisano petycje do władz, noszono czarne opaski na znak żałoby po górnikach z „Wujka”. W Gębarzewie tradycją stało się codzienne śpiewanie o godzinie 21.00 „Boże coś Polskę”. Od stycznia 1982 r. zezwolono na odwiedziny internowanych przez przedstawicieli Kościoła. Odprawiali oni przy okazji msze św., dostarczali drobne upominki, środki higieniczne, papierosy, wywozili grypsy. Jako pierwszy odwiedził internowanych arcybiskup poznański Jerzy Stroba. Internowanych z dekanatu pilskiego odwiedzał proboszcz parafii św. Rodziny i dziekan pilski – Ks. Stanisław Styrna.

Było mocne wsparcie duchowe. Ks. Styrna to był człowiek opatrznościowy i na tamten czas Pan Bóg nam Go zesłał” – mówi pan Małecki. Kiedy 24 stycznia 1982 roku internowanych odwiedził biskup Czerniak z Gniezna, pan Małecki rozmawiał z nim osobiście. Mówił o walce o mszę św., komunię. Czytając zapiski mojego rozmówcy dochodzę do wniosku, że wiara była dla niego niesamowitym wsparciem. „Oddałem się całkowicie w opiekę i  niewolę M. B. Cz. Ufam bezgranicznie Panu Bogu.  Jestem spokojny. Naprawdę nie martwię się o swoich najbliższych. Chciałbym  aby Oni podobnie myśleli. Aby nie myśleli kiedy wrócę. To jest w ręku Boga”

          Przez cały czas internowania SB prowadziło rozmowy z więźniami, których celem było nakłonienie do podpisania tzw. „lojalek”. Grożono przy tym wstrzymaniem widzeń i ograniczeniem korespondencji. Sugerowano, że podpisanie odpowiednich oświadczeń będzie miało wpływ na skrócenie czasu internowania. Pan Małecki nie podpisał żadnego oświadczenia ale inni…

          „Miałem wtedy 43 lata, a byli koledzy co mieli lat 20, i miesiąc temu żona urodziła dziecko. To zupełnie inne myślenie i ja staram się wszystkich rozumieć. Ja miałem bardzo mocne wsparcie z domu. Moi synowie, mający wtedy 10 i 14 lat, pisali „Tata trzymaj się”. Żona nie mówiła mi „zrób wszystko żebyś szybko do domu wrócił”. Wręcz odwrotnie. Oczywiście, że chciało by się wrócić do chałupy ale nie za jakąś tam cenę upodlenia się upaprania i potem całe życie z tym być”.

          Wieczorem, w domu nasuwa mi się jedna myśl. Historię, którą usłyszałam od pana Małeckiego można by streścić w słowach: Bóg, Honor, Ojczyzna…

I na koniec… Doszłam do wniosku, że nie mogę pominąć w tej pracy jeszcze jednej postaci – ks. Stanisława Styrny. Nie poznałam Go osobiście ale zwrócił moją uwagę swoją postawą i niezłomnością. Pełnił on funkcję proboszcza parafii Świętej Rodziny w Pile oraz dziekana dekanatu pilskiego. Utworzył przy parafii Klub Inteligencji Katolickiej. Był nieformalnym kapelanem NSZZ „Solidarność”. Święcił sztandary należące do związku oraz odprawiał Msze święte za Ojczyznę, które według mnie dawały wtedy ludziom dużo otuchy. Osoby, z którymi rozmawiałam na temat stanu wojennego wspominały o księdzu, jako o kimś wyjątkowym. Po wprowadzeniu stanu wojennego ukrywał działaczy „Solidarności|, którzy nie zostali jeszcze internowani. Okazywał dużo troski aresztowanym i ich rodzinom. Ksiądz Styrna był inicjatorem fortelu, który zastosował po zawieszeniu KIK. Polegał on na przyłączeniu wszystkich członków klubu do działającego legalnie stowarzyszenia Salezjańskich Pomocników Kościoła. Starał się w miarę możliwości i za pozwoleniem władz odwiedzać internowanych w miejscach odosobnienia m.in. we Wronkach i w Gębarzewie. Uważam iż, takie wizyty pomagały im przetrwać w więzieniach i nie stracić wiary w odzyskanie wolności, którą władza chciała w nich zgasić. Pisał petycje, w których prosił o lepsze warunki dla przetrzymywanych w ośrodkach oraz o odpowiednią opiekę medyczną dla nich. Ważne był dla niego także to, aby aresztowani mogli uczestniczyć we Mszach świętych. Częste wizyty składała mu Służba Bezpieczeństwa oraz Komisarze Wojenni. W ich trakcie wysuwane były w stronę księdza bezpodstawne oskarżenia i pomówienia. Za swoją nieustępliwość próbowano usunąć go z funkcji proboszcza, na szczęście nieskutecznie. Zdarzało mu się często odmawiać stawienia się na komendę MO, co osobiście uważam za postawę pełną odwagi. Pomimo świadomości o nagrywaniu wygłaszanych przez niego kazań, nie zmieniał ich formy i przesłania w nich zawartego. Przekazywał w trakcie nich wszystko co wiedział o sytuacji w kraju oraz wiadomości o internowanych. Swoimi pełnymi wiary i nieustępliwości kazaniami dawał ludziom nadzieję. Był odpowiedzialny za rozdzielanie darów przysyłanych z Zachodu wśród mieszkańców parafii. Organizował pielgrzymki, w których  brali udział byli internowani oraz działacze podziemia. Lista jego zasług dla „Solidarności” oraz dla Klubu Inteligencji Katolickiej jest bardzo długa. Za swoją aktywność podczas stanu wojennego był wielokrotnie karany i nękany przez władze. Nie zezwalano mu na wyjazdy za granicę. Proboszcz uznawany był przez Służbę Bezpieczeństwa za osobę, która odgrywała bardzo dużą rolę w pilskiej opozycji. W trakcie rozpracowywania przez SB został nadany mu kryptonim „Społecznik”. Uważam, że postawa księdza Styrny jest godna naśladowania. Po dzień dzisiejszy jego zasługi dla Piły nie zostały zapomniane.

 

Cieszę się, że mogłam poznać fragment życia tak niezwykłych osób. Ale przecież nie tylko wiedza jest tu ważna. Dla mnie osobiście, istotniejsze jest to, co dzięki tej wiedzy kształtujemy w sobie. Ja przekonałam się,  jak ważne jest, że możesz liczyć w trudnych chwilach na rodzinę, kolegów, Boga. Jak bardzo cenna w życiu jest niezłomność, prawość, szlachetność, solidarność, niesienie pomocy drugiemu… Moi bohaterowie tacy właśnie byli. Bezkompromisowi i nieugięci. Wierni ideałom. Do końca. Przecież pan Marian Małecki po wyjściu z internowania, już w grudniu 1982 roku zaangażował się w działalność Diecezjalnego Komitetu Pomocy – Region Piła. Komitet zapewniał każdemu potrzebującemu opiekę prawną i lekarską, wspierał materialnie prześladowanych oraz otaczał pomocą rodziny więzionych za przekonania. Ksiądz Styrna zaprzestał działalności antykomunistycznej dopiero po 1989 r. Zastanawia mnie, czy się bali? Zapewne tak, tym bardziej, że koniec stanu wojennego wcale nie oznaczał końca walki politycznej. Przecież ks. Popiełuszkę zamordowano w 1984 r., ks. Sylwestra Zycha i Stefana Niedzielaka jeszcze później. A mimo to idea walki z „komuną” wygrała.

 Czy to, czego się dowiedziałam, pozwala mi choć trochę wczuć się w atmosferę tamtych lat? Ja, wychowana w demokratycznym państwie, nie potrafię sobie wyobrazić braku podstawowych wolności, czy też łamanie prawa choćby w słusznej sprawie. Dla moich rozmówców włączanie się w ruch „Solidarności” było oczywiste. Jak pisze Jacek Ciechanowski: „…nawet przez chwilę nie zastanawiałem się czy warto. Włączałem się jakby nieświadomie…”. Bez odpowiedzi pozostanie też pytanie, czy  umiałabym być tak odważna. Mam nadzieję, że tak, choć życie koryguje pewne przekonania. Ale jedno wiem na pewno. Chciałabym w swoim życiu dokonywać mądrych wyborów, takich żeby zawsze znaleźć się po „jasnej stronie mocy”. Żeby  spokojnie patrzeć w lustro. I wierzę, że to mi się uda. Bo skoro ONI mogli, to ja też.

 

 

 

Bibliografia:

  • Kluby Inteligencji Katolickiej jako przestrzeń działań niezależnych w latach osiemdziesiątych XX wieku, red. Konrad Białecki, Warszawa – Poznań 2014.
  • Jarosław Wąsowicz, Śladami Sierpnia '80 w Pile : NSZZ "Solidarność"  Region Województwo Pilskie 1980-1981, Piła 2010.
  • Solidarność Pilska w podziemiu 1981-1989, red. Jarosław Wąsowicz, Piła 2006.
  • Pilanie rocznik 1940, Piła 2014.            
  • http://13grudnia81.pl/sw/historia/mapa-regionow-nszz-sol/8398,NSZZ-Solidarnosc-Region-Wojewodztwo-Pilskie-po-wprowadzeniu-stanu-wojennego.html
  • rozmowa przeprowadzona z panem Serafinem Masianisem w dniu 10 listopada 2016
  • rozmowa przeprowadzona z panem Marianem Małeckim w dniu 14 listopada 2016

 

 

 

 

Laureatka konkursu pt. „Śladami STANU WOJENNEGO”. 35 Rocznica Wprowadzenia Stanu Wojennego, 1981 – 2016. Nagroda – SOLIDARNOŚĆ dla Pani Natalii Bilskiej, rozmowa z Serafinem Masianisem i Marianem Małeckim - reakcja działaczy solidarności i liderów opozycji demokratycznej na wprowadzenie stanu wojennego w Pile i powiecie pilskim. omówienie na wybranych przykładach.

 

 

 

 

 

Nagroda – E. Komarowski

Maciej Lenk

jak-pomoc-bezdomnym-kotom-w-pile   Jak pomóc bezdomnym kotom w Pile? – odpowie Pani doktor Dorota Sumińska.   Jak oswoić kota – dzikusa. I kiedy go nie...
nie-dla-likwidacji-tarczy      Pan Piotr GłowskiPrezydent Miasta PiłyUrząd Miasta PiłyPlac Staszica 10, 64-920 Piłae-mail: prezydent@um.pila.pl   Pani...
historia-zydow-w-pile-wystawa       Zapraszamy na otwarcie wystawy fotografii pt.: Historia Żydów w Pile. „History of the Jewish Community of Schneidemühl - 1641...
nie-zapomnijcie-tamtych-dni   Zapraszamy na pokaz fotografii Ryszarda Janickiego   Nie zapomnijcie tamtych dni   40 rocznica podpisania porozumienia w Gdańsku...
przyjaciele-zwierzat     Program pt. "Przyjaciele Zwierząt w Powiecie Pilskim" Program adresowany jest do mieszkańców Powiatu Pilskiego, którego celem...
problemy-w-schronisku-w-pile   Projekt wstępny – do dyskusji – do zbiorowej pracy – Przyjaciele zwierząt w Pile. Wstępne zbiorcze zestawienie problemów jakie są obecnie w...
bank-karmy-dla-bezdomnych-zwierzat-w-pile   Bank karmy dla bezdomnych zwierząt w Pile.   Projekt non - profit, dotyczący bezpłatnej dystrybucji karmy dla bezdomnych psów i kotów...
warsztaty-fotograficzno-dokumentalne   19 czerwca 2020 Warsztaty fotograficzno-dokumentalne, Piła, lipiec 2020   Zapraszamy do udziału w warsztatach fotograficznych dla...
zapomniane-historie-film-autorstwa-zbyslawa-kaczmarka   Powstał film, zrealizowany przez Pana Zbysława Kaczmarka w TVP3 Poznań o życiu Siostry Anny Budnowskiej urodzonej zakonnicy z...
nie-bedzie-lak-kwietnych-w-pile Nie będzie łąk kwietnych w Pile!   Co z łąkami kwietnymi w Pile? - Pan Piotr Głowski, prezydent Miasta Piły wycofuje się ze wcześniejszych...
pokaz-filmow-z-festiwalu-niepokorni-niezlomni-wykleci     NSZZ „Solidarność” Starostwo Powiatowe w Pile I Liceum Ogólnokształcące w Pile Stowarzyszenia EFFATA   zapraszają na...
140-lat-linii-kolejowej-poznan-pila   140 lat linii kolejowej Poznań - Piła.   Zapraszamy na promocję książki (albumu) pt. 140 lat linii kolejowej Poznań – Piła, autorstwa...
odsloniecie-tablicy-przy-cmentarzu-jenieckim-w-leszkowie     Towarzystwo Miłośników Miasta Piły Stowarzyszenia Inicjatyw Społecznych EFFATA Firma Interlok i Agencja Cameleon zapraszają na...
30-100-pl-30-lat-wolnosci   Piotr Wójcik 30/100_PL. 30 lat wolności   Rodzinna pamięć, indywidualne losy, różnorodne miejsca zamieszkania bohaterów układają się w...
1989-musimy-wygrac   Wystawa fotografii, pt. „1989. Musimy wygrać!”,  Jarosława Macieja Goliszewskiego.   Wystawa „1989. Musimy wygrać!”....
8883-oo-zlotych-dla-angeli-nygi  8883,oo złotych dla ANGELI NYGI :)   Fundacja 1 % Dobra oraz Agencja Reklamy OPUS Pana Pawła Ładzińskiego zebrała kwotę...
laki-kwietne-w-pile   Pan Piotr Głowski Prezydent Miasta Piły Urząd Miasta Piły Plac S. Staszica 10, 64-920 Piła Tel. 67 212 62 10 e-mail:...
historia-zydow-w-ujsciu   Ujski Dom KulturyStowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATAZwiązek Gmin Wyznaniowych ŻydowskichBiuro Filii w Poznaniu zapraszają na otwarcie...
dla-angeli-nygi  Galeria 1 % dobra  Zdarzyło się nad Gwdą – dyskretna ulotność krajobrazu.   Kup zdjęcie i pomóż Angeli pokonać chorobę!...
macierzynstwo   Odsłonięcie pomnika pt. „Macierzyństwo – Rodzina”     Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATA NSZZ SOLIDARNOŚĆ w...
cmentarz-jeniecki-w-pile Pomóż zbudować nową tablicę informacyjną na cmentarzu jenieckim w Pile-Leszkowie    Prosimy o wsparcie wykonania i zamontowanie nowej...
zdarzylo-sie-nad-gwda  Zdarzyło się nad Gwdą – dyskretna ulotność krajobrazu   Wystawa fotografii Piotra Grzesia i Krzysztofa Tollasa, poświęcona walorom...
dobre-bo-dobre-w-pile-pomoc-dla-angeli-nyga   DOBRE BO DOBRE w Pile J POMOC dla Angeli Nyga J   Zapraszamy na koncert DOBRE BO DOBRE. Kiedy: 30 maja (czwartek) 2019, g. 20.oo Gdzie:...
no-more-chernobyls   No more Chernobyls   Zapraszamy na otwarcie wystawy fotografii oraz promocję książki pt. CZARNOBYL INSTRUKCJE PRZETRWANIA - KATE...
oswiadczenie   Oświadczenie w kwestii Apelu w sprawie obserwacji i rozwiązania VI Pilskiego Marszu Pamięci Żołnierzy Wyklętych – opublikowanego w dniu 27...
znaki-dobra-2019   REGULAMIN KONKURSU DZIENNIKARSKIEGO ZNAKI DOBRA 2019   1. Organizator    Głównym organizatorem konkursu jest Stowarzyszenie...
pilski-informator-kulturalny-pik   Witamy na stronie internetowego czasopisma pt. Pilski Informator Kulturalny. Pilski Informator Kulturalny dostępny jest pod...
fundacja-1-dobra   Fundacja 1% Dobra to niezależna organizacja typu non-profit.   Misją Fundacji 1% Dobra jest tworzenie szans i możliwości na poprawę życia...
aleksandra-bogdan-tomik-niepodlegla     MOJE WIERSZE   Aleksandra Bogdan z domu Snadna Niepodległa     TOMIK w pliku PDF jest dostępny pod...
52-swiatowy-dzien-pokoju   O podejmowanie zdecydowanych działań na rzecz pokoju zaapelował Ojciec Święty. 1 stycznia 2019 roku 52. Światowy Dzień Pokoju. Jego hasło...
bol-egzystencji           Ból egzystencji Rahma Ali, palestynka z Jerozolimy   Urodziłam się w palestyńskim obozie dla...
1oo-lat-wolnosci Organizatorzy: Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATA Towarzystwo Miłośników Miasta Piły Starostwo Powiatowe w Pile Młodzieżowy Dom Kultury w...
stoimy-tutaj-razem-w-celu-zachowania-pamieci-zydow-z-pily  foto: Przemysław Grabiński - Życie Piły     Stoimy tutaj razem w celu zachowania pamięci Żydów z Piły. Nie możemy zmienić...
macierzynstwo-rodzina     W imieniu Stowarzyszenia Inicjatyw Społecznych EFFATA i Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego SOLIDARNOŚĆ w Pile oraz...
sprzatanie-swiata-w-pile   Sprzątanie świata w Pile :) razem z jej inicjatorką Mirą Stanisławską - Meysztowicz :) Zróbmy w Pile porządek! :)   Piła, 8...
80-rocznica-spalenia-synagogi-w-pile     80. rocznica spalenia przez Niemców Synagogi w Pile   Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATA Poznańska Filia Związku Gmin...
wielkopolska-jakiej-nie-znamy    Organizatorzy Konkursu: Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATA Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w...
list-otwarty-dotyczacy-wycinek-drzew-w-pile List otwarty dotyczący wycinek drzew w PilePiła – sierpień 2018 Szanowni decydenci, wykonawcy, mieszkańcy! Miasto jest delikatnym organizmem, w którym...
od-b-do-a-opowiesc-o-przyrodzie   Wernisaż wystawy fotografii pt. od B do A, opowieść o przyrodzie. Dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury Galeria Spichlerz "Wacek"Stowarzyszenie...
nagroda-publicznosci   „Wielkopolska, jakiej NIE znamy” - konkurs fotograficzny.   Nagroda publiczności! J   Proszę ze wszystkich zamieszczonych zdjęć...
tekla-anna-budnowska   Rodziny Budnowskich i Kabatów Towarzystwo Miłośników Miasta Piły Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATA Zgromadzenie Sióstr...
pani-doktor-dorota-suminska-w-pile   Pani doktor Dorota Sumińska w Pile J   Lekarz weterynarii z wykształcenia, współpracownik Najwyższej Izby Kontroli, z zamiłowania...
noc-muzeow-w-bialosliwiu   Gminny Ośrodek Kultury w Białośliwiu oraz Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATA w ramach I NOCY MUZEÓW zapraszają na promocję książki oraz...
czy-w-nowej-wsi-ujskiej-moze-dzialac-ferma-trzody-chlewnej   Czy w Nowej Wsi Ujskiej może działać ferma trzody chlewnej?   Dzisiaj na zaproszenie Rady Sołeckiej Nowej Wsi Ujskiej oraz Stowarzyszenia...
ferma-trzody-chlewnej Czy w Nowej Wsi Ujskiej może działać ferma trzody chlewnej?   Rada Sołecka Nowej Wsi Ujskiej Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych...
pan-profesor-pawel-spiewak-w-pile     Pan Profesor Paweł Śpiewak w Pile! J   Biblioteka w Pile zaprasza na spotkanie z Panem Profesorem Pawłem...
oswiadczenie-w-sprawie-pana-zenona-jazdzewskiegoeffata... zapamiętajcie dobrze effata.... otwórzcie wasze serca i umysły na dobro i...
schronisko-w-pile Czy współczesne schroniska dla zwierząt spełniają swoją rolę? Czy są azylem dla nieszczęśliwych istot, czy sposobem na biznes? Do jakich czynów może...
pt-1-dobra     pt. 1 % dobra :)     Zapraszamy do udziału w festiwalu pt. 1 % dobra :) Trudno jest wybrać jedną ogranizację lub osobę,...
siostra-anna-budnowska-z-pily   Siostra Anna Tekla Budnowska z Piły ze zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi, otrzymała pośmiertnie Medal Sprawiedliwi wśród Narodów...
51-swiatowy-dzien-pokoju   ORĘDZIE PAPIEŻA FRANCISZKA NA 51. ŚWIATOWY DZIEŃ POKOJU – 1 STYCZNIA 2018 R. Danie osobom ubiegającym się o azyl, uchodźcom, migrantom i...
wsa-uchyla-decyzje-prezydenta-pily   Wojewódzki Sąd Administracyjny uchyla decyzję Prezydenta Piły       Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu...
scenariusze-lekcji-dla-nauczycieli   Mariusz Frankowski HISTORIA ŻYDÓW W PILE – SCENARIUSZE LEKCJI DLA NAUCZYCIELI PIŁA 2017/5777 Starszym braciom w wierze poświęcam SPIS...
wernisaz-wystawy-fotografii-pt-bialo-czerwona Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATAoraz Autor Marek Lapiszapraszają na wernisaż wystawy fotografii pt. Biało-czerwona 14 grudnia 2017 r., godz....
spotkanie-z-joanna-i-andrzejem-gwiazdami Region Wielkopolska NSZZ "Solidarność"Parafia rzymskokatolicka pw. Świętej Rodziny w PileSalezjańskie Stowarzyszenie Wychowania Młodzieży w PilePilscy...
dolacz-do-maratonu-pisania-listow-w-pile   DOŁĄCZ DO MARATONU PISANIA LISTÓW w Pile! W tym roku podczas Maratonu będziemy pisać listy w sprawie obrońców i obrończyń praw człowieka z 10...
koncert-charytatywny-dla-miry         Koncert charytatywny dla Miry :) Zapraszamy na koncert charytatywny,   który odbędzie się w SALI MIEJSKIEJ...
jedziemy-do-ksiaznicy-pomorskiej-w-szczecinie   Książka i wystawa pod wspólnym tytułem Historia Żydów w Pile zagości w Książnicy Pomorskiej w Szczecinie w dniu 18 grudnia 2017 roku o godz....
ilona-dworak-cousin-w-pile     Witam!   Proszę o przyjęcie zaproszenia do programu pobytu w Pile pani dr Ilony Dworak Cousin - przewodniczącej Towarzystwa...
spalenia-synagogi-w-pile    Rocznica spalenia przez Niemców Synagogi w Pile Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATA oraz Grupa Niebanalni Medialni z Zespołu...
wielkopolska-jakiej-nieznamy     „Wielkopolska, jakiej NIEznamy” - konkurs...
happy-olo-pogodna-ballada-o-olku-dobie       Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATA Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3 w Pile Stowarzyszenie Koneserzy...
otwarcie-wystawy-w-poznaniu   Dzisiaj w Rosz Haszana, Nowy Rok 5778, w siedzibie Gminy Żydowskiej w Poznaniu, odbyło się otwarcie wystawy i promocja książki pod wspólnym...
110-rocznica-remontu-pierwszego-parowozu-w-pile   Patronat honorowy: Pan Marcin Porzucek Poseł na Sejm RP Pan Eligiusz Komarowski Starosta Pilski Pani Maria Bochan Towarzystwo Miłośników...
ksiazka-pt-historia-zydow-w-pile  Książka pt. Historia Gminy Żydowskiej z Piły od roku 1641 do Holokaustu/510 stron, twarda okładka, Wydanie I, czerwiec 2017/   Autor:...
historia-zydow-w-pile          Zapraszamy na promocję książki oraz otwarcie wystawy fotografii pod wspólnym tytułem Historia Żydów w...
rabin-polski-w-pile   W imieniu Eligiusza Komarowskiego Starosty Pilskiego oraz Artura Łazowego, prezesa Stowarzyszenia Inicjatyw Społecznych EFFATA, zapraszamy na...
chrzescijanski-ksztalt-patriotyzmu   Za niedopuszczalne i bałwochwalcze uznać należy wszelkie próby podnoszenia własnego narodu do rangi absolutu, czy też szukanie chrześcijańskiego...
ochrona-przyrody-w-miescie   Ochrona przyrody w mieście Człowiek wydziera przyrodzie coraz więcej przestrzeni i przystosowuje ją do własnych potrzeb. Zwykle tak modyfikuje...
siedem-aniolow   Festiwal Siedem Aniołów Jarocin 2017    Udostępnij tę stronę na Facebooku    Udostępnij tę stronę na...
finisaz-pokonkursowej-wystawy-fotografii   Zbigniew Hoffman Wojewoda Wielkopolski Eligiusz Komarowski Starosta Pilski Artur Łazowy Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych...
raport-nik    Przedstawiamy prezentację pana Andrzeja Aleksandrowicza - dyrektora Delegatury Najwyższej Izby Kontroli, Delegatura w Poznaniu...
jakosc-powietrza      Petycja w sprawie jakości powietrza oraz przygotowania dyrektywy dotyczącej oceny poziomu zapach w środowisku i zarządzania...
bezdomnosci-zwierzat    ZAPROSZENIE na konferencję dotyczącą zapobiegania bezdomności zwierząt oraz sytuacji w schronisku Piła Leszków.   Konferencja...
wystawa-w-szydlowie foto: Krzysztof Bogdanowicz   Dariusz Chrobak Wójt Gminy Szydłowo Grażyna Bednarek  Dyrektor Centrum Upowszechniania Kultury Artur...
jozef-skrzek Koncert Józefa Skrzeka w Pile!   Józef Skrzek dla Kingi Żołędziewskiej, ośmioletniej dziewczynki, która na całym ciele naznaczona jest bliznami...
wystawa-w-wysokiej   Marek Madej Burmistrz Miasta i Gminy Wysoka Czesław Pająk Dyrektor Ośrodka Upowszechniania Kultury w Wysokiej Artur Łazowy...
zmiany-w-ksiegowosci Jakie zmiany w księgowości dla NGO w 2017 roku? autor(ka): Krzysztof Śliwiński, współpr. AG, RK  2017-01-09, 03:04   Pod koniec...
swiatowy-dzien-pokoju-2017   ORĘDZIE OJCA ŚWIĘTEGO FRANCISZKA NA 50. ŚWIATOWY DZIEŃ POKOJU 1 STYCZNIA 2017 ROKU     Wyrzeczenie się przemocy: styl polityki...
swiat-chrystusa  „Świat Chrystusa”.   Patrząc na dzieje świata z perspektywy historyka widać jak na dłoni, że uległ on całkowitej zmianie po tym, gdy...
obywatelski-marsz-dla-pokoju   Obywatelski Marsz dla Pokoju Berlin – Aleppo  #CivilMarchForAleppo Manifest Nadszedł czas, aby działać. Nie możemy już dłużej siedzieć...
laureaci-konkursu-pt-sladami-stanu-wojennego   Laureat konkursu pt. „Śladami STANU WOJENNEGO”. 35 Rocznica Wprowadzenia Stanu Wojennego, 1981 – 2016. Nagroda – Eligiusza Komarowski,...
skladamy-2648-podpisow        Pan Piotr GłowskiPrezydent Miasta Piły Pan Rafał ZdzierelaPrzewodniczący Rady Miasta URZĄD MIASTA PIŁYPlac...
marek-kaminski-w-pile        Marek Kamiński w Pile? Marek Kamiński, ur. 24 marca 1964 w Gdańsku, – polski polarnik, podróżnik, przedsiębiorca. Jako...
35-rocznica-wprowadzenia-stanu-wojennego  Zapraszamy na otwarcie rocznicowej wystawy pt.: NSZZ „Solidarność” i opozycja demokratyczna w Wielkopolsce 1980–1990, przygotowanej przez...
ojciec-leon-w-pile   Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATA zaprasza na spotkanie z Ojcem Leonem Knabitem OSB   kiedy: 10 listopad 2016 /czwartek/...
miasteczko-krajenskie Gminny Dom Kultury w Miasteczku Krajeńskim Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATA   Zapraszają na otwarcie pokonkursowej wystawy...
maraton-pisania-listow-w-pile   Maraton Pisania Listów w Pile! - szukamy ochotników do współpracy! :)   kontakt:Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych...
nie-dla-cyrku-ze-zwierzetami-w-pile   Nie dla cyrku ze zwierzętami w Pile! Petycja w sprawie wprowadzenia zakazu organizacji przedstawień cyrkowych z wykorzystaniem zwierząt na...
sladami-stanu-wojennego   Śladami STANU WOJENNEGO 35. Rocznica Wprowadzenia Stanu Wojennego 1981 - 2016. Konkurs na pracę pisemną i grafikę /malarstwo,...
lobzenica-wystawa-fotografii   Gminne Centrum Kultury w Łobżenicy Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATA   Zapraszają na otwarcie pokonkursowej wystawy...
co-sie-dzieje-rujnuje-w-pile   foto: Barbara Podlecka   Co się dzieje /rujnuje/ w Pile?   Inwestycja pod nazwą: rewitalizacja przestrzeni publicznej w ramach...
jozef-pyrz-prorok "Prorok" Nie żyje , współtwórca polskiego ruchu hipisów W Gawłówku pod Bochnią w wieku 70 lat zmarł Józef Pyrz, współzałożyciel ruchu hipisowskiego w...
w-obronie-zwierzat   Petycja w sprawie złego traktowania zwierząt w schronisku Piła Leszków.   Petycję tę kierujemy do wszystkich osób, którym los zwierząt...
spalarna-odpadow      Czy w Pile planowana jest budowa spalarni odpadów?   Prosimy o udział w konsultacjach społecznych, poprzez wpisy do...
wyrzysk-wystawa-fotografii   Zapraszamy na otwarcie pokonkursowej wystawy fotografii Pt.: „Powiat Pilski, jakiego NIE/znamy”.   Wernisaż: 30 wrzesień 2016, g. 17.00...
zbieramy-opinie   Zbieramy opinie na temat działalności pilskiego schroniska dla zwierząt!   Od kilku tygodni wrze na linii władze schroniska dla...
laudato-si   Laudato Si - widowisko plenerowe   Siedem dni stwarzania świata - ŚWIĘTO. Taniec – Światło – Muzyka - Ogień Ponad 70 aktorów....
wystawa-w-bialosliwiu   Zapraszamy na otwarcie pokonkursowej wystawy fotografii Pt.: „Powiat Pilski, jakiego NIE/znamy”.   16 sierpnia 2016 /wtorek/, godz....
ujscie-wystawa-fotografii   Zapraszamy na otwarcie pokonkursowej wystawy fotografii Pt.: „Powiat Pilski, jakiego NIE/znamy”.   15 lipca 2016 /piątek/, godz....
stan-wojenny-35-rocznica                  35. rocznica wprowadzenia stanu wojennego 1981 –...
zygmunt-selwat    W imieniu Wojewody Wielkopolskiego, Starosty Pilskiego, Towarzystwa Miłośników Miasta Piły oraz Stowarzyszenia Inicjatyw Społecznych...
zaproszenie-na-wystawe   Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATA Eligiusz Komarowski – Starosta Pilski   Zapraszają na otwarcie pokonkursowej wystawy Pt.:...
wyniki-konkursu-pt-powiat-pilski-jakiego-nie-znamy        I wszystko stało się jasne!       31 maja 2016 roku odbyło się posiedzenie Komisji...
adam-wajrak   Ujski Dom Kultury Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATA zapraszają na spotkanie z Adamem Wajrakiem, który opowie o swojej najnowszej...
poznanski-czerwiec-56   Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATA Muzeum Walk Niepodległościowych w Poznaniu NSZZ Solidarność Oddział w Pile oraz honorowy...
konkurs-fotograficzny-powiat-jakiego-nie „Powiat Pilski, jakiego NIE/znamy” - Konkurs fotograficzny.   Celem konkursu jest dzielenie się wrażeniami, spojrzeniem na otaczającą nas...
relacja-z-koncertu-raz-dwa-trzy   6216,20 złotych – taką kwotę uzbierano podczas koncertu zespołu Raz Dwa Trzy, który odbył się w dniu 10 marca 2016 w sali Państwowej Wyższej...
historia-spolecznosci-zydowskiej   Wstęp do: Historia społeczności żydowskiej w Pile - od 1641 roku do Holokaustu Dobre monografie łączą dwie podstawowe cechy. Dają ogólny,...
60-rocznica-poznanskiego-czerwca   W czerwcu będziemy obchodzić 60 rocznicę POZNAŃSKIEGO CZERWCA 1956.   Wystawa prezentowana jest z okazji 60 rocznicy przebiegu...
konkurs-fotograficzny Jeszcze kilka dni i ogłaszamy nowy konkurs fotograficzny pt. „Powiat Pilski, jakiego NIE/znamy”     Celem konkursu jest dzielenie się...
30-rocznica-katastrofy-w-czarnobylu   30 rocznica katastrofy w Czarnobylu Europejski Tydzień dla Przyszłości 30 lat po Czarnobylu i 5 lat po Fukushimie   Zapraszamy 7...
raz-dwa-trzy-koncert     Raz Dwa Trzy     – HOSPICJUM W PILE         Koncert zespołu Raz Dwa Trzy   Koncert...
rachunkowosc-w-ngo Szanowni Państwo! Organizacje Pozarządowe!    W imieniu Błażeja Pardy Posła na Sejm RP oraz Stowarzyszenia Inicjatyw Społecznych EFFATA,...
swiatowy-dzien-pokoju-2016   ORĘDZIE OJCA ŚWIĘTEGO FRANCISZKA Orędzie na Światowy Dzień Pokoju 2016 1 STYCZNIA 2016 ROKU Przezwycięż obojętność i zyskaj...
aleksander-doba-polski-podroznik   Aleksander Doba - polski podróżnik, kajakarz i odkrywca Zapraszamy na spotkanie w Pile 15 grudnia 2015, godz. 17.00...
maraton-pisania-listow-2015 Bohaterowie Maratonu Pisania Listów 2015   MARATON PISANIA LISTÓW zbliża się wielkimi krokami. W tym roku odbędzie się w dniach 12/13...
13-grudnia-1981   Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Szczecinie   NSZZ "Solidarność" Oddział w Pile   Parafia Świętej Rodziny w...
masz-glos-masz-wybor Masz Głos, Masz Wybór Ruszyła społeczna kampania informacyjna przed wyborami parlamentarnymi. Jej pomysłodawcą i organizatorem jest koalicja...
solidarnosci-z-uchodzcami Akcja społeczna   Są takie chwile, kiedy trzeba głośno i wyraźnie wypowiedzieć swoje zdanie. Powiedzieć o wartościach, które łączą, a nie dzielą....
pan-wypig   Pan Wypig   - Miałem być fotografem. Dogadałem się ze znajomym, że będę się u niego szkolił. Ale postawiłem warunek: tylko nic nie mów...
miasto-podzielone Miasto podzielone Scenariusz filmowy Klaudia Rogowicz Na podstawie książki Petera Simonsteina Cullmana History of the Jewish Community of...
energetyka-obywatelska Energetyka obywatelska. Modelowe rozwiązania prawne promujące obywatelską własność odnawialnych źródeł energii. Energetyka obywatelska to...
120-lat-temu  120 lat Wyrzyskiej Kolejki Powiatowej 1895-2015       120 lat temu kolejka wąskotorowa wspięła się jarem ze stacji w...
nepal-potrzebuje-naszej-pomocy     3962,64 zł., taką kwotę mieszkańcy Piły zebrali dla nepalczyków, którzy ucierpieli w wyniku trzęsienia ziemi podczas wczorajszego...
rdos-w-poznaniu-w-sprawie-bobra Artur Łazowy - prezesStowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATA W związku z Pana wiadomością z 16 kwietnia 2015 r., Regionalny Dyrektor Ochrony...
25-lecie-transformacji W tym roku przypada 25-lecie rozpoczęcia w Polsce transformacji systemowej, pierwszych demokratycznych wyborów do SAMORZĄDU...
cmentarz-zydowski-w-pile Uroczystość odsłonięcia pomnika upamiętniającego XVII-wieczny Cmentarz Żydowski w Pile, będzie miała miejsce w dniu 2 czerwca (wtorek) o godz. 10.00 w...
jadwiga-maria-staniszkis          Historia idei, jako sposób do zrozumienia RosjiZapraszamy na otwarte spotkanie z panią profesor Jadwigą Marią...
koncert-zespolu-reportaz   Koncert zespołu Reportaż14 kwietnia /wtorek/ 2015 r. godz. 19.25   Klub Muzyczny ScenaPiła, al. Piastów...
najdluzsza-w-europie  Powiat pilski posiada najdłuższą w Europie sieć linii kolejowej o rozstawie 600 mm. Dzisiaj mija 120 lat od pierwszego kursu. W 1890 roku...
25-lecie-samorzadu-lokalnego   W tym roku przypada 25-lecie rozpoczęcia w Polsce transformacji systemowej, pierwszych demokratycznych wyborów do SAMORZĄDU LOKALNEGO. Będąc...
dzien-wody 23 marca 2015 roku zapraszamy do obchodów Dnia Wody   Z tej pięknej okazji nasze miasto odwiedzi Ks. Stanisław Jaromi, prezes Ruchu...
ks-jan-kaczkowski-w-pile     Zapraszamy na otwarte spotkanie z ks. dr Janem Kaczkowskim - prezesem Zarządu Puckiego Hospicjum   Termin: 28 kwietnia 2015...
henryk-palczewski-spotkanie   Zapraszamy na spotkanie z twórcą "ARS"2 - Radio Broadcast Henrykiem Palczewskim 3 lutego /wtorek/ 2015 r. godz. 19.oo Klub Muzyczny Scena,...
swieto-stworzenia-swiata   Rekolekcje naukowo - artystyczne Sacrosongu święta stworzenia świata i człowieka pod patronatem św. Jana Pawła II Łódź,  Kościół...
swiatowy-dzien-pokoju   ORĘDZIE OJCA ŚWIĘTEGO FRANCISZKA NA ŚWIATOWY DZIEŃ POKOJU 1 STYCZNIA 2015 ROKU Już nie niewolnicy, lecz bracia 1. Na początku nowego roku,...
swieta-bozego-narodzenia Chwała Bogu, który Dzieckiem do nas przychodzi i pokój ludziom, którzy przyjmują Jego miłość. Radosnych dni świętowania Narodzenia Pańskiego, niosących...
maraton-pisania-listow 270 listów napisali pilanie podczas Maratonu pisania listów Amnesty International.   W Pile w obronie więźniów sumienia i innych osób...
spotkanie-z-jerzym-stepniem Zapraszamy na spotkanie otwarte z panem Jerzym Stępniem   - prezesem Trybunału Konstytucyjnego w latach 2006-2008, sędzią Trybunału...
otwarcie-wystawy-rysunkow-jacka-fedorowicza NSZZ „SOLIDARNOŚĆ” Region Wielkopolska Oddział w Pile Parafia Świętej Rodziny w Pile Instytut Pamięci Narodowej Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych...
masz-glos-masz-wybor-w-pile        W imieniu Stowarzyszenia Inicjatyw Społecznych EFFATA, zapraszam do uczestnictwa w akcji MASZ GŁOS MASZ WYBÓR, której...
wyniki-raportu-biznes-i-samorzad-wzajemne-relacje   Witam!   W ramach akcji społecznej MASZ GŁOS MASZ WYBÓR, planujemy zorganizować w Pile, debatę i przedstawić wyniki raportu BIZNES I...
historia-gminy-zydowskiej-z-pily   Zapraszamy do współpracy przy wydaniu w polskim tłumaczeniu książki pt. „History of the Jewish Community of Schneidemuhl - 1641 to the...
rocznica-obalenia-muru-berlinskiego  rocznica obalenia MURU BERLIŃSKIEGO Witam!   Planuje organizacje wyjazdu do Berlina, w dniach od 7 do 9 listopada 2014 roku /jeden dzień...
podroz-do-pily-dla-upamietnienia-rodziny-piller Podróż do Piły dla upamiętnienia rodziny Piller „Prawdziwie umarli Ci, którzy zostali zapomniani” Żydowskie przysłowie   Wstęp Książeczka ta...
lancuch-ludzi-stop-odkrywceŁańcuch Ludzi – STOP ODKRYWCE!  23 SIERPNIA OŚMIOKILOMETROWY ŁAŃCUCH LUDZI POŁĄCZY SZKOŁĘ PODSTAWOWĄ W GRABICACH (POLSKA) Z KOŚCIOŁEM W KERKWITZ...
niewinne-oko-nie-istnieje   Wojciech Wilczyk NIEWINNE OKO NIE ISTNIEJE Wernisaż: 25.10.2014 /sobota/ godz. 18.00 miejsce: Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny w...
kontener-wolnosciKontener Wolności na pilskim deptaku. Wystawa pt. „Polskie Wolności - w rocznicę przemian 1989.   Wystawa odbędzie się w dniach 3/4.08.2014 od...
zapytaj-radnego-co-zrobil-w-twojej-sprawie   zapytaj radnego co zrobił w twojej sprawie http://www.bip.pila.pl/content.php?cms_id=34||menu=p1     Rada...
debata-spoleczna-inicjatywy-razem-1989        Debata społeczna Inicjatywy Razem 1989 – podejmiemy próbę oceny minionego ćwierćwiecza. Zaproszenie do publicznej...
inicjatywa-razem-1989   W związku z przypadającą w 2014 r. 25. rocznicą zwycięstwa obozu „Solidarności” w wyborach 4 czerwca 1989 r., w imieniu INICJATYWY RAZEM 1989...
otwarcie-wystawy-pila-jakiej-nie-znamy  ZAPRASZAMY na otwarcie wystawy „PIŁA, JAKIEJ NIE/ZNAMY”. Foto Grupa Twórcza przy Stowarzyszeniu Inicjatyw Społecznych EFFATA oraz...
wystawa-fotografii-anny-bohdziewicz   Wystawa fotografii Anny Bohdziewicz pt. „1989 – wszystko od nowa”,  – fotografka niezależna z Warszawy, kuratorka wystaw i autorka tekstów...
przeglad-filmow-andrzeja-wajdy   Przegląd filmów Andrzeja Wajdy pt. „DROGI DO WOLNOŚCI”. Każdy seans poprzedzony będzie prelekcją wprowadzającą w tematykę filmu....
drogi-do-wolnosci-inicjatywy-1989W związku z przypadającą w 2014 r. 25. rocznicą zwycięstwa obozu „Solidarności” w wyborach 4 czerwca 1989 r., w imieniu INICJATYWY 1989 oraz...
lightroom-5-obrobka-cyfrowa-fotografiiLightroom 5 – Obróbka cyfrowa fotografii - warsztaty   Piła, 7-8 czerwca 2014   Warsztaty są skierowane nie tylko do osób rozpoczynających...
dolina-noteci-gdy-wisla-krolowa-to-ksiezniczka-notec   W imieniu Stowarzyszenia Inicjatyw Społecznych EFFATA, proszę o przyjęcia zaproszenia do współorganizacji Międzynarodowego DNIA ZIEMI w powiecie...
forum-inicjatyw-pozarzadowych-2014 Forum Inicjatyw Pozarządowych Piła, 8 kwiecień /wtorek/ 2014 Piła, sala sesyjna w Starostwie Powiatowym, al. Niepodległości 33/35   Planowany...
piotr-ikonowicz-w-pilePIOTR  IKONOWICZ 12 kwietnia 2014 w Pile - spotkanie otwarte sala widowiskowa, godz. 12.00 PSM, ul. Sikorskiego 33     Kancelaria...
bitwa-pod-grunwaldem Bitwa pod Grunwaldem  Jana Matejki Zapraszamy do obejrzenia haftowanej repliki obrazu pt. "Bitwa pod Grunwaldem" Jana Matejki. Replika do obejrzenia w...
najlepsza-inicjatywe-spoleczna-za-2013  Czy Wiesz o jakiejś ciekawej inicjatywie społecznej z powiatu pilskiego?   Czy Chcesz, aby dowiedzieli się o niej także inni?   Czy...
pila-jakiej-nie-znamy Foto Grupa Twórcza przy Stowarzyszeniu Inicjatyw Społecznych EFFATA ogłasza Konkurs Fotografii pt.: „PIŁA, JAKIEJ NIE/ZNAMY”. kliknij i ściągnij...
konsultacje-spoleczne pan Grzegorz Idziak   Witam Pana!   Uprzejmie proszę o konsultacje Zarządzenie Nr 964(12)14 Prezydenta Miasta Piły z dnia 13 stycznia 2014 r. w...
another-pink-floyd-w-pile  Another PINK FLOYD oraz B4 Musical Magic zagrają w dniu 30 marca 2014 /niedziela/ o godz. 18.00, bilet: 25pln, Koncert w Pile, Club SEVEN, ul....
filip-springer-wanna-z-kolumnada WANNA Z KOLUMNADĄ reportaż o polskiej przestrzeni Filip Springer   26 luty 2014 rok, g. 18.00 /środa/ Uniwersytet im. Adama Mickiewicza ul....
historia-spolecznosci-zydowskiej-w-pile History of the Jewish Community of Schneidemuhl– 1641 to the Holocaust   Historia społeczności żydowskiej w Pile –od 1641 roku do...
nie-zgadzamy-sie-na-uchwalanie-zlego-prawa   Nie zgadzamy się na uchwalanie złego prawa FOR: L. Balcerowicz i J. Stępień wzywają do sprzeciwu wobec uchwalania złego prawa   Szanowni...
maraton-pisania-listow-ai   W niedzielę 8 grudnia 2013 roku w Pile rusza Maraton Pisania Listów Amnesty International.   Akcja rozpocznie się projekcją filmu dokumentalnego...
smierdzacy-problem-odorow W Polsce brak jest uregulowań prawnych dotyczących ODORÓW /smrodów wywołanych głównie działalnością rolno przemysłową/. Od 1993 roku trwają prace...
pussy-riot-modlitwa-punkaPussy Riot w Pile Film dokumentalny, Rosja, Wielka Brytania 2013 Pussy Riot. Modlitwa punka Piła, 8.12.2013, g. 17.00 – Kino KORAL   weź...
parade-psow-w-pile   Parada na czterech i dwóch nogach   Po raz siódmy mieszkańcy Piły mieli okazję uczestniczyć w paradzie psów - imprezie organizowanej z okazji...
nowy-adres-www-effata-of-pl   Mamy nowy adres internetowy   Zapraszamy do zaglądania   www.effata.of.pl                          
camino-de-santiago-to-droga-dla-kazdego    Camino de Santiago to droga dla każdego.   O tyle niezwykła, że każdy przeżywa ją na inny sposób. Warto przejść te kilometry, żeby zrozumieć coś...
slot-art-festival-2013    O slocie dowiedziałam się już zeszłego roku od mojego wuja Piotra. Niestety nie mogłam wtedy jechać z powodu innego wyjazdu w tym samym...
kurs-przewodnikow-po-pile     Stowarzyszenie EFFATA przygotowuje KURS PRZEWODNIKÓW PO PILE. Szukamy osób chętnych do współpracy!   Kurs przewodników miejskich edycja...
przedstawiamy-kolejnych-bohaterow-spolecznej-akcji-500-dobrych-uczynkow-na-urodziny-pily     Kolejne dobre uczynki dla Piły   Przedstawiamy kolejnych bohaterów społecznej akcji „500 dobrych uczynków na urodziny Piły”. Dzieci z Grupy...
konkurs-fotografii-pt-pila-jakiej-nie-znacieFoto Grupa Twórcza przy Stowarzyszeniu Inicjatyw Społecznych EFFATA ogłasza Konkurs Fotografii pt.: „PIŁA, JAKIEJ NIE/ZNAMY”.   Celem konkursu jest...
wspolnie-na-rzecz-eliminacji-broni-nuklearnej  Jarosław Wałęsa i Jej Wysokość Królowa Jordanii Noor - wspólnie na rzecz eliminacji broni nuklearnej.   W Parlamencie Europejskim odbyła się...
miedzy-niebem-a-ziemia    Galeria PIACHY Foto Grupa Twórcza Stowarzyszenia Inicjatyw Społecznych EFFATA   oraz Autorka   zapraszają na wystawę fotografii   pt.:...
komunizm-la-belle-epoque  Komunizm – la belle époque     Zapraszamy do obejrzenia wystawy plenerowej pt.: Komunizm – la belle époque. Dekada lat siedemdziesiątych XX...
v-konkurs-ekologiczny Z okazji Wielkopolskich Spotkań Gospodarczych witamy Państwa na finale V Konkursu ekologicznym pt. „Międzynarodowy Rok Współpracy w Dziedzinie Wody”,...
500-dobrych-uczynkow-pila  500 dobrych uczynków na 500 lat Piły.   Każdy  może zrobić prezent dla naszego Miasta.   500 dobrych uczynków na urodziny Piły, to społeczna...
sluga-bozy-ks-j-popieluszko     Wystawa pt.: Sługa Boży ks. Jerzy Popiełuszko (1947-1984)  Wystawa przedstawia życie i działalność duszpasterską ks. Jerzego Popiełuszki, jego...
tsa-koncert     Podczas koncertu charytatywnego pt. TSA dla HOSPICJUM, w dniu 26 stycznia 2013, w Klubie BROWAR w Pile na rzecz budowy pilskiego Hospicjum...
wolny-tybet   Wywieś flagę tybetańską u siebie w domu! Działania z okazji rocznicy tybetańskiego powstania narodowego - propozycje działań, informacje, przydatne...
pt-twarze-bezpieki-1944-1990     W imieniu Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie, Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Internowanych i Represjonowanych oraz Stowarzyszenia...
program-wizyty-rodziny-piller-w-pile       „Dlaczego nie poznać wszystkich?”   Ludzi można dzielić na wiele sposobów. Są introwertycy i ekstrawertycy, szaleńcy i asekuranci, esteci...
forum-inicjatyw-pozarzadowych       Centrum Informacyjno-Doradcze przy Stowarzyszeniu Inicjatyw Społecznych EFFATA oraz Marian Martenka, przewodniczący Rady Powiatu...
cykl-portretow-amazonki   Cykl portretów AMAZONKI 2011 ukazuje Amazonki, które wygrały z rakiem dzięki pomyślnemu leczeniu, którego nieuniknioną częścią są zabiegi amputacji...
empatia   DZIEŃ BEZ FUTRA – DEMONSTRACJA W WARSZAWIE   Zapraszamy na ogólnopolską demonstrację z okazji Dnia Bez Futra zorganizowaną przez Koalicję na...
inicjatywa-tato-net   Zapraszamy do serwisu http://www.tato.net   Biuletyn w formacie tekstowym publikujemy co kilka tygodni i rozsyłamy e-mailem na adresy osób...
dzialania-godne-uwagi         Protokół z Konkursu „Działania godne uwagi” w Pile, sporządzony w dniu 8 listopada 2012       Organizatorem Konkursu jest Centrum...
ekonomia-spoleczna   Zapraszamy do serwisu   www.ekonomiaspoleczna.pl   Serdecznie zapraszamy i życzymy miłej lektury. Redakcja Portalu...
serwis-edukacji-antykorupcyjnej    zapraszamy na stronie serwisu   www.antykorupcja.edu.pl     Szanowni Państwo,   poniżej przesyłamy przegląd najnowszych informacji, które...
chronmy-klimat      zapraszamy na stronę www.chronmyklimat.pl  O portalu Portal ChronmyKlimat.pl powstał w listopadzie 2008 roku jako projekt Instytutu na...
cyrk-nie-dziekuje   "Gdyby ludzie wiedzieli, co kryje się za kulisami tego kolorowego, cyrkowego świata ze zwierzętami, nigdy więcej nie poszliby do...
czasopismo-effata  Czasopismo EFFATA –pismo wydawane przez Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych EFFATA. Witamy na stronie internetowego czasopisma EFFATA, poświęconego...

Dodatkowe informacje

Strona powstała dzięki współpracy z Państwową Wyższą Szkołą Zawodową im. St. Staszica w Pile
Copyright EFFATA (2012)